Python - Değişkenler ve Operatörler
📝 Ders Hedefleri
Bu derste şunları öğreneceksiniz:
- Değişken kavramı ve kullanımı
- Python veri türleri
- Aritmetik, karşılaştırma ve mantıksal operatörler
- Değişken isimlendirme kuralları
- Tip dönüştürme işlemleri
🔤 Değişkenler Nedir?
Değişkenler, verileri bellekte saklamak için kullanılan isimlendirilmiş alanlardır. Python'da değişken tanımlamak çok basittir.
Temel Değişken Tanımlama
python
# Değişken tanımlama
ad = "Ali"
yas = 25
boy = 1.75
ogrenci_mi = True
print(ad) # Ali
print(yas) # 25
print(boy) # 1.75
print(ogrenci_mi) # True
Değişken İsimlendirme Kuralları
✅ Doğru Kullanım
python
ad = "Mehmet"
yas_bilgisi = 30
ogrenci_no = 12345
toplam_1 = 100
_ozel_deger = 50
❌ Yanlış Kullanım
python
# 2ad = "Ali" # Sayı ile başlayamaz
# ad-soyad = "Ali" # Tire kullanılamaz
# for = 25 # Anahtar kelime kullanılamaz
# ad soyad = "Ali" # Boşluk kullanılamaz
📊 Veri Türleri (Data Types)
Temel Veri Türleri
python
# String (metin)
ad = "Ahmet"
mesaj = 'Merhaba Dünya'
# Integer (tam sayı)
yas = 25
sayi = -10
# Float (ondalıklı sayı)
boy = 1.75
fiyat = 99.99
# Boolean (mantıksal)
aktif_mi = True
tamamlandi_mi = False
# Tip kontrolü
print(type(ad)) # <class 'str'>
print(type(yas)) # <class 'int'>
print(type(boy)) # <class 'float'>
print(type(aktif_mi)) # <class 'bool'>
Koleksiyon Türleri
python
# List (liste)
sayilar = [1, 2, 3, 4, 5]
isimler = ["Ali", "Veli", "Ayşe"]
# Tuple (demet)
koordinat = (10, 20)
renkler = ("kırmızı", "mavi", "yeşil")
# Dictionary (sözlük)
kisi = {"ad": "Ali", "yas": 25, "sehir": "İstanbul"}
# Set (küme)
benzersiz_sayilar = {1, 2, 3, 4, 5}
➕ Aritmetik Operatörler
Temel İşlemler
python
a = 10
b = 3
print(a + b) # 13 (Toplama)
print(a - b) # 7 (Çıkarma)
print(a * b) # 30 (Çarpma)
print(a / b) # 3.333... (Bölme)
print(a // b) # 3 (Tam bölme)
print(a % b) # 1 (Mod/Kalan)
print(a ** b) # 1000 (Üs alma)
Atama Operatörleri
python
sayac = 10
sayac += 5 # sayac = sayac + 5 -> 15
sayac -= 3 # sayac = sayac - 3 -> 12
sayac *= 2 # sayac = sayac * 2 -> 24
sayac /= 4 # sayac = sayac / 4 -> 6.0
sayac //= 2 # sayac = sayac // 2 -> 3.0
sayac %= 2 # sayac = sayac % 2 -> 1.0
sayac **= 3 # sayac = sayac ** 3 -> 1.0
print(sayac) # 1.0
🔍 Karşılaştırma Operatörleri
python
a = 10
b = 5
print(a > b) # True (Büyük)
print(a < b) # False (Küçük)
print(a >= b) # True (Büyük eşit)
print(a <= b) # False (Küçük eşit)
print(a == b) # False (Eşit)
print(a != b) # True (Eşit değil)
# String karşılaştırma
ad1 = "Ali"
ad2 = "Veli"
print(ad1 == ad2) # False
print(ad1 != ad2) # True
🧠 Mantıksal Operatörler
python
# and (ve)
print(True and True) # True
print(True and False) # False
print(False and False) # False
# or (veya)
print(True or False) # True
print(False or False) # False
# not (değil)
print(not True) # False
print(not False) # True
# Örnek kullanım
yas = 25
ehliyet_var = True
araba_kullanabilir = yas >= 18 and ehliyet_var
print(araba_kullanabilir) # True
🔄 Tip Dönüştürme (Type Conversion)
Açık Dönüştürme
python
# String'e dönüştürme
sayi = 42
sayi_str = str(sayi)
print(sayi_str) # "42"
print(type(sayi_str)) # <class 'str'>
# Integer'a dönüştürme
metin_sayi = "123"
sayi = int(metin_sayi)
print(sayi) # 123
print(type(sayi)) # <class 'int'>
# Float'a dönüştürme
tam_sayi = 10
ondalik = float(tam_sayi)
print(ondalik) # 10.0
# Boolean'a dönüştürme
print(bool(1)) # True
print(bool(0)) # False
print(bool("")) # False
print(bool("Merhaba")) # True
Örtük Dönüştürme
python
# Python otomatik dönüştürme yapar
tam_sayi = 10
ondalik = 3.5
sonuc = tam_sayi + ondalik # int + float = float
print(sonuc) # 13.5
print(type(sonuc)) # <class 'float'>
🎯 Pratik Örnekler
Örnek 1: Basit Hesaplama
python
# Kullanıcıdan veri alma
ad = input("Adınızı girin: ")
yas_str = input("Yaşınızı girin: ")
yas = int(yas_str)
# Hesaplama
dogum_yili = 2024 - yas
# Sonuç
print(f"Merhaba {ad}!")
print(f"Doğum yılınız: {dogum_yili}")
Örnek 2: Matematik İşlemleri
python
# İki sayının işlemleri
sayi1 = 15
sayi2 = 4
print(f"Sayılar: {sayi1} ve {sayi2}")
print(f"Toplam: {sayi1 + sayi2}")
print(f"Fark: {sayi1 - sayi2}")
print(f"Çarpım: {sayi1 * sayi2}")
print(f"Bölüm: {sayi1 / sayi2}")
print(f"Kalan: {sayi1 % sayi2}")
Örnek 3: Boolean Mantığı
python
# Öğrenci geçme sistemi
vize_notu = 70
final_notu = 80
devam_yuzde = 85
ortalama = (vize_notu + final_notu) / 2
gecti_mi = ortalama >= 60 and devam_yuzde >= 80
print(f"Ortalama: {ortalama}")
print(f"Devam: %{devam_yuzde}")
print(f"Geçti mi? {gecti_mi}")
📚 String Formatları
f-string (Önerilen)
python
ad = "Ali"
yas = 25
boy = 1.75
# Modern format
mesaj = f"Benim adım {ad}, {yas} yaşındayım ve boyum {boy:.2f}m"
print(mesaj)
.format() Metodu
python
mesaj = "Benim adım {}, {} yaşındayım".format(ad, yas)
print(mesaj)
# İsimli parametreler
mesaj = "Benim adım {isim}, {yas_bilgisi} yaşındayım".format(
isim=ad, yas_bilgisi=yas)
print(mesaj)
% Formatı (Eski)
python
mesaj = "Benim adım %s, %d yaşındayım" % (ad, yas)
print(mesaj)
🔬 Değişken Kapsamı (Scope)
Global ve Local Değişkenler
python
# Global değişken
global_degisken = "Ben globalim"
def fonksiyon():
# Local değişken
local_degisken = "Ben localim"
print(global_degisken) # Erişilebilir
print(local_degisken) # Erişilebilir
fonksiyon()
print(global_degisken) # Erişilebilir
# print(local_degisken) # HATA! Erişilemez
⚡ Performans İpuçları
Etkili Değişken Kullanımı
python
# İyi pratik - anlamlı isimler
ogrenci_sayisi = 150
toplam_puan = 1250
ortalama_puan = toplam_puan / ogrenci_sayisi
# Çoklu atama
ad, soyad, yas = "Ali", "Yılmaz", 25
# Değer değiştirme
a, b = 10, 20
a, b = b, a # Swap işlemi
print(f"a: {a}, b: {b}") # a: 20, b: 10
🧪 Pratik Egzersizler
Egzersiz 1: Temel Hesaplama
python
# Dikdörtgen alanı hesaplama
uzunluk = 10
genislik = 5
alan = uzunluk * genislik
cevre = 2 * (uzunluk + genislik)
print(f"Alan: {alan}")
print(f"Çevre: {cevre}")
Egzersiz 2: Yaş Hesaplama
python
# Yaş ve yıl hesaplama
dogum_yili = 1990
su_anki_yil = 2024
yas = su_anki_yil - dogum_yili
print(f"Yaşınız: {yas}")
print(f"{yas} yaş büyük mü? {yas >= 18}")
Egzersiz 3: Alışveriş Hesabı
python
# Basit alışveriş hesabı
urun_fiyat = 25.50
adet = 3
ara_toplam = urun_fiyat * adet
kdv_orani = 0.18
kdv = ara_toplam * kdv_orani
toplam = ara_toplam + kdv
print(f"Ara Toplam: {ara_toplam:.2f} TL")
print(f"KDV: {kdv:.2f} TL")
print(f"Genel Toplam: {toplam:.2f} TL")
✅ Özet ve Kontrol Listesi
Öğrendikleriniz
- [x] Değişken tanımlama ve kullanma
- [x] Temel veri türleri (str, int, float, bool)
- [x] Aritmetik operatörler (+, -, *, /, //, %, **)
- [x] Karşılaştırma operatörleri (>, <, ==, !=)
- [x] Mantıksal operatörler (and, or, not)
- [x] Tip dönüştürme işlemleri
- [x] String formatting
- [x] Değişken isimlendirme kuralları
Sırada Ne Var?
- Koşullu ifadeler (if/elif/else)
- Döngüler (for/while)
- Liste ve dictionary işlemleri
- Fonksiyon tanımlama
Pratik Yapın!
Her gün 15-30 dakika kod yazarak öğrendiklerinizi pekiştirin. Basit hesaplama programları yazın ve farklı veri türleri ile deneyim kazanın.
🎯 Sonraki ders: Koşullu İfadeler ve Karar Yapıları