Python Programlama Kursu

Appearance

Return to top
On this page

Python While Döngüleri - Primitif Tipler Rehberi

Giriş

Bu derste Python'da koşula bağlı tekrarlayan işlemleri gerçekleştirmek için kullanılan while döngülerini öğreneceğiz. While döngüleri, belirli bir koşul sağlandığı sürece çalışmaya devam eder. Bu rehberde sadece primitif veri tipleri (int, float, string, boolean) kullanarak örnekler yapacağız.

While Döngüsünün Temel Yapısı

python
while koşul:
    # Yapılacak işlemler
    # Koşulu değiştirecek kod

ÖNEMLİ: While döngülerinde sonsuz döngüye girmemek için döngü içinde koşulu değiştirecek bir kod olmalıdır!

1. Temel Sayma İşlemleri

Basit Sayma

python
# 1'den 10'a kadar sayma
sayi = 1
while sayi <= 10:
    print(sayi)
    sayi += 1  # Koşulu değiştiren kod

# Çıktı: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Geriye Doğru Sayma

python
# 10'dan 1'e kadar geriye sayma
sayi = 10
while sayi >= 1:
    print(sayi, end=" ")
    sayi -= 1

print()  # Yeni satır
# Çıktı: 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1

Belirli Adımlarla Sayma

python
# 2'şer 2'şer sayma
sayi = 0
while sayi <= 20:
    print(sayi, end=" ")
    sayi += 2

# Çıktı: 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20

Boolean Kontrolü ile Sayma

python
# 100'e kadar sayma ama 50'de durma
sayi = 1
devam_et = True

while devam_et and sayi <= 100:
    print(sayi, end=" ")
    if sayi == 50:
        devam_et = False
    sayi += 1

# Çıktı: 1 2 3 ... 49 50

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: 5'den 50'ye kadar 5'er 5'er sayan program yazın.

Alıştırma 2: 100'den 1'e kadar 3'er 3'er azaltarak sayan program yazın.

Alıştırma 3: 1'den başlayarak çift sayıları yazdıran, 20'ye ulaştığında duran program yazın.

Alıştırma 4: Kullanıcıdan bir sayı alın ve 1'den o sayıya kadar yazdıran program yazın.

Alıştırma 5: 1'den 1000'e kadar sayarken, 7'nin katlarını atlayan program yazın.

2. Kullanıcı Girdisi ile Kontrol

Basit Menü Sistemi

python
# Basit menü sistemi
devam = True
while devam:
    print("\n1. Merhaba de")
    print("2. Çıkış")
    secim = input("Seçiminiz (1-2): ")
    
    if secim == "1":
        print("Merhaba!")
    elif secim == "2":
        devam = False
        print("Çıkış yapılıyor...")
    else:
        print("Geçersiz seçim!")

Sayı Tahmin Oyunu

python
# Basit sayı tahmin oyunu
gizli_sayi = 42
tahmin = 0
deneme_sayisi = 0

while tahmin != gizli_sayi:
    tahmin = int(input("Bir sayı tahmin edin (1-100): "))
    deneme_sayisi += 1
    
    if tahmin < gizli_sayi:
        print("Daha büyük bir sayı deneyin!")
    elif tahmin > gizli_sayi:
        print("Daha küçük bir sayı deneyin!")
    else:
        print(f"Tebrikler! {deneme_sayisi} denemede buldunuz!")

Şifre Kontrol Sistemi

python
# Şifre kontrol sistemi
dogru_sifre = "python123"
giris_yapildi = False
deneme_hakki = 3

while not giris_yapildi and deneme_hakki > 0:
    sifre = input("Şifrenizi girin: ")
    
    if sifre == dogru_sifre:
        giris_yapildi = True
        print("Giriş başarılı!")
    else:
        deneme_hakki -= 1
        if deneme_hakki > 0:
            print(f"Yanlış şifre! {deneme_hakki} hakkınız kaldı.")
        else:
            print("Giriş hakkiniz bitti!")

Float Değerlerle Hesaplama

python
# Toplam hesaplayıcı
toplam = 0.0
sayi = 0.0

print("Sayıları girin (0 ile bitirin):")
while sayi != 0:
    sayi = float(input("Sayı: "))
    if sayi != 0:
        toplam += sayi

print(f"Girilen sayıların toplamı: {toplam}")

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: Kullanıcı "quit" yazana kadar string alan ve karakter sayısını gösteren program yazın.

Alıştırma 2: Kullanıcıdan pozitif sayılar alıp ortalamasını hesaplayan program yazın (negatif sayı ile bitsin).

Alıştırma 3: Kullanıcıdan şifre alıp, en az 8 karakter olana kadar tekrar isteyen program yazın.

Alıştırma 4: Basit ATM simülasyonu yapın (bakiye sorma, para çekme, çıkış).

Alıştırma 5: Kullanıcının girdiği sayıların en büyüğünü bulan program yazın (0 ile bitsin).

3. String İşlemleri

Karakter Karakter İşleme

python
# String'i karakter karakter yazdırma
metin = "Python"
indeks = 0

while indeks < len(metin):
    print(f"{indeks}. karakter: {metin[indeks]}")
    indeks += 1

# Çıktı:
# 0. karakter: P
# 1. karakter: y
# 2. karakter: t
# 3. karakter: h
# 4. karakter: o
# 5. karakter: n

String'de Karakter Arama

python
# Belirli bir karakteri arama
metin = "Python programlama"
aranan = "a"
indeks = 0
bulundu = False

while indeks < len(metin) and not bulundu:
    if metin[indeks] == aranan:
        print(f"'{aranan}' karakteri {indeks}. pozisyonda bulundu!")
        bulundu = True
    indeks += 1

if not bulundu:
    print(f"'{aranan}' karakteri bulunamadı!")

String Temizleme

python
# String'den boşlukları temizleme
metin = "  Python   Programlama  "
temiz_metin = ""
indeks = 0

while indeks < len(metin):
    if metin[indeks] != " ":
        temiz_metin += metin[indeks]
    indeks += 1

print(f"Orijinal: '{metin}'")
print(f"Temizlenmiş: '{temiz_metin}'")
# Çıktı:
# Orijinal: '  Python   Programlama  '
# Temizlenmiş: 'PythonProgramlama'

Palindrom Kontrolü

python
# Kelime palindrom mu kontrol etme
kelime = "radar"
baslangic = 0
son = len(kelime) - 1
palindrom = True

while baslangic < son and palindrom:
    if kelime[baslangic] != kelime[son]:
        palindrom = False
    baslangic += 1
    son -= 1

if palindrom:
    print(f"'{kelime}' bir palindromdur")
else:
    print(f"'{kelime}' bir palindrom değildir")

Kelime Sayma

python
# String'deki kelime sayısını bulma
cumle = "Python programlama dili çok güçlüdür"
kelime_sayisi = 0
indeks = 0
kelime_icinde = False

while indeks < len(cumle):
    if cumle[indeks] != " ":
        if not kelime_icinde:
            kelime_sayisi += 1
            kelime_icinde = True
    else:
        kelime_icinde = False
    indeks += 1

print(f"'{cumle}' cümlesinde {kelime_sayisi} kelime var")
# Çıktı: 'Python programlama dili çok güçlüdür' cümlesinde 5 kelime var

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: Bir string'deki sesli harf sayısını while döngüsü ile bulan program yazın.

Alıştırma 2: Verilen string'i tersten yazdıran program yazın.

Alıştırma 3: Bir string'deki her karakterin kaç kez tekrarlandığını gösteren program yazın.

Alıştırma 4: String'den sadece rakamları çıkaran program yazın.

Alıştırma 5: İki string'in aynı olup olmadığını karakter karakter kontrol eden program yazın.

4. Matematiksel Hesaplamalar

Faktöriyel Hesaplama

python
# Faktöriyel hesaplama
sayi = 5
faktoriyel = 1
sayac = 1

while sayac <= sayi:
    faktoriyel *= sayac
    sayac += 1

print(f"{sayi}! = {faktoriyel}")
# Çıktı: 5! = 120

Fibonacci Serisi

python
# Fibonacci serisinin ilk n terimini yazdırma
n = 10
a, b = 0, 1
sayac = 0

print("Fibonacci serisi:")
while sayac < n:
    print(a, end=" ")
    a, b = b, a + b
    sayac += 1

# Çıktı: 0 1 1 2 3 5 8 13 21 34

Asal Sayı Kontrolü

python
# Bir sayının asal olup olmadığını kontrol etme
sayi = 17
bolen = 2
asal = True

if sayi <= 1:
    asal = False
else:
    while bolen < sayi and asal:
        if sayi % bolen == 0:
            asal = False
        bolen += 1

if asal:
    print(f"{sayi} asal bir sayıdır")
else:
    print(f"{sayi} asal bir sayı değildir")

EBOB Hesaplama

python
# İki sayının EBOB'unu bulma (Öklid algoritması)
a = 48
b = 18

print(f"{a} ve {b} sayılarının EBOB'u:")
while b != 0:
    kalan = a % b
    a = b
    b = kalan

print(f"EBOB = {a}")
# Çıktı: 48 ve 18 sayılarının EBOB'u: EBOB = 6

Sayının Rakamlarını Toplama

python
# Bir sayının rakamlarını toplama
sayi = 12345
rakam_toplami = 0

while sayi > 0:
    rakam = sayi % 10  # Son rakamı al
    rakam_toplami += rakam
    sayi = sayi // 10  # Son rakamı at

print(f"Rakamlar toplamı: {rakam_toplami}")
# Çıktı: Rakamlar toplamı: 15

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: İki sayının EKOK'unu bulan program yazın.

Alıştırma 2: Verilen bir sayının kaç basamaklı olduğunu bulan program yazın.

Alıştırma 3: Bir sayının mükemmel sayı olup olmadığını kontrol eden program yazın.

Alıştırma 4: Girilen sayının tersini (rakamları ters sırada) bulan program yazın.

Alıştırma 5: 1'den 1000'e kadar olan Armstrong sayılarını bulan program yazın.

5. İç İçe While Döngüleri

Çarpım Tablosu

python
# 1-5 arası çarpım tabloları
i = 1
while i <= 5:
    print(f"\n{i}'lik çarpım tablosu:")
    print("-" * 15)
    j = 1
    while j <= 10:
        sonuc = i * j
        print(f"{i} x {j} = {sonuc}")
        j += 1
    i += 1

Yıldız Üçgeni

python
# Yıldızlarla üçgen çizme
satir = 1
yukseklik = 5

while satir <= yukseklik:
    yildiz = 1
    while yildiz <= satir:
        print("*", end="")
        yildiz += 1
    print()  # Yeni satır
    satir += 1

# Çıktı:
# *
# **
# ***
# ****
# *****

Sayı Piramidi

python
# Sayılarla piramit çizme
satir = 1
yukseklik = 5

while satir <= yukseklik:
    sayi = 1
    while sayi <= satir:
        print(sayi, end="")
        sayi += 1
    print()
    satir += 1

# Çıktı:
# 1
# 12
# 123
# 1234
# 12345

Ters Üçgen

python
# Ters yıldız üçgeni
satir = 5

while satir > 0:
    yildiz = 1
    while yildiz <= satir:
        print("*", end="")
        yildiz += 1
    print()
    satir -= 1

# Çıktı:
# *****
# ****
# ***
# **
# *

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: Boş kare (sadece kenarları yıldızlı) çizen program yazın.

Alıştırma 2: Piramit şeklinde (ortadan başlayıp genişleyen) yıldız çizen program yazın.

Alıştırma 3: 1'den 10'a kadar tüm sayıların karelerini tablo halinde gösteren program yazın.

Alıştırma 4: İki basamaklı tüm asal sayıları bulan program yazın.

Alıştırma 5: Baklava dilimi şeklinde (büyüyüp küçülen) yıldız deseni çizen program yazın.

6. Koşullu Durumlar ve Kontrol

Break ve Continue Benzeri Davranış

python
# Break benzeri davranış (flag kullanarak)
sayi = 1
bulundu = False

while sayi <= 100 and not bulundu:
    if sayi % 7 == 0 and sayi % 11 == 0:
        print(f"7 ve 11'e bölünen ilk sayı: {sayi}")
        bulundu = True
    sayi += 1

Çoklu Koşul Kontrolü

python
# Birden fazla koşulu kontrol etme
sayi = 1
cift_toplam = 0
tek_toplam = 0

while sayi <= 100:
    if sayi % 2 == 0:
        cift_toplam += sayi
    else:
        tek_toplam += sayi
    sayi += 1

print(f"Çift sayıların toplamı: {cift_toplam}")
print(f"Tek sayıların toplamı: {tek_toplam}")

Hata Kontrolü ile Girdi Alma

python
# Geçerli girdi alana kadar tekrar etme
gecerli_girdi = False
sayi = 0

while not gecerli_girdi:
    girdi = input("1-10 arası bir sayı girin: ")
    
    # String'in sayı olup olmadığını kontrol et
    if girdi.isdigit():
        sayi = int(girdi)
        if 1 <= sayi <= 10:
            gecerli_girdi = True
            print(f"Geçerli sayı girdiniz: {sayi}")
        else:
            print("Sayı 1-10 arasında olmalı!")
    else:
        print("Lütfen geçerli bir sayı girin!")

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: Kullanıcı 'e' veya 'h' (evet/hayır) girene kadar soru soran program yazın.

Alıştırma 2: Geçerli email formatı girene kadar tekrar isteyen program yazın.

Alıştırma 3: Pozitif çift sayı girene kadar tekrar isteyen program yazın.

Alıştırma 4: Kullanıcının girdiği sayıları toplayan, negatif sayı girince duran program yazın.

Alıştırma 5: Şifre güvenlik kontrolü yapan program yazın (en az 8 karakter, büyük-küçük harf içermeli).

7. Karakter ve ASCII İşlemleri

ASCII Değerleri ile Çalışma

python
# Alfabeyi yazdırma
ascii_kod = 65  # 'A' harfinin ASCII kodu
son_harf = 90   # 'Z' harfinin ASCII kodu

print("Büyük harfler:")
while ascii_kod <= son_harf:
    harf = chr(ascii_kod)
    print(f"{harf} = {ascii_kod}")
    ascii_kod += 1

Caesar Şifresi

python
# Basit Caesar şifresi (3 karakter kaydırma)
metin = "HELLO"
sifreli_metin = ""
indeks = 0

while indeks < len(metin):
    karakter = metin[indeks]
    if karakter.isalpha():
        ascii_degeri = ord(karakter)
        yeni_ascii = ascii_degeri + 3
        # Z'den sonra A'ya döndür
        if yeni_ascii > 90:
            yeni_ascii = yeni_ascii - 26
        sifreli_karakter = chr(yeni_ascii)
        sifreli_metin += sifreli_karakter
    else:
        sifreli_metin += karakter
    indeks += 1

print(f"Orijinal: {metin}")
print(f"Şifreli: {sifreli_metin}")
# Çıktı:
# Orijinal: HELLO
# Şifreli: KHOOR

Karakter Frekans Analizi

python
# En çok tekrar eden karakteri bulma
metin = "python programlama"
indeks = 0

while indeks < len(metin):
    karakter = metin[indeks]
    if karakter != " ":  # Boşlukları sayma
        sayac = 0
        j = 0
        # Bu karakterin kaç kez geçtiğini say
        while j < len(metin):
            if metin[j] == karakter:
                sayac += 1
            j += 1
        print(f"'{karakter}' karakteri {sayac} kez geçiyor")
    indeks += 1

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: Küçük harflerin ASCII değerlerini yazdıran program yazın.

Alıştırma 2: Rakamların ASCII değerlerini (0-9) gösteren program yazın.

Alıştırma 3: String'i 5 karakter ileri kaydıran şifreleme programı yazın.

Alıştırma 4: Bir string'deki en çok ve en az geçen karakterleri bulan program yazın.

Alıştırma 5: ROT13 şifrelemesi yapan program yazın.

8. Oyunlar ve Eğlenceli Uygulamalar

Sayı Toplamı Oyunu

python
# Hedef sayıya ulaşma oyunu
hedef = 21
mevcut_toplam = 0
oyuncu_sirasi = 1

print(f"Hedef: {hedef}'e ulaşın!")
print("Her seferde 1, 2 veya 3 ekleyebilirsiniz")

while mevcut_toplam < hedef:
    print(f"\nMevcut toplam: {mevcut_toplam}")
    ekleme = int(input(f"Oyuncu {oyuncu_sirasi}, kaç eklemek istersiniz (1-3)? "))
    
    if 1 <= ekleme <= 3:
        mevcut_toplam += ekleme
        if mevcut_toplam >= hedef:
            print(f"Oyuncu {oyuncu_sirasi} kazandı!")
        else:
            oyuncu_sirasi = 2 if oyuncu_sirasi == 1 else 1
    else:
        print("Geçersiz hamle! 1, 2 veya 3 girmelisiniz.")

Basit Kelime Oyunu

python
# Harflerle kelime oluşturma
hedef_kelime = "PYTHON"
tahmin = ""
deneme = 0
max_deneme = 6

print("Kelimeyi tahmin edin!")
print("_" * len(hedef_kelime))

while tahmin != hedef_kelime and deneme < max_deneme:
    harf = input("Bir harf girin: ").upper()
    
    if len(harf) == 1 and harf.isalpha():
        if harf in hedef_kelime:
            print(f"'{harf}' harfi doğru!")
        else:
            deneme += 1
            print(f"'{harf}' harfi yanlış! {max_deneme - deneme} hakkınız kaldı.")
    else:
        print("Geçerli bir harf girin!")
        
    # Tahmin kontrolü için basit yaklaşım
    if deneme < max_deneme:
        tam_tahmin = input("Kelimeyi biliyor musunuz? (Bilmiyorsanız ENTER): ").upper()
        if tam_tahmin == hedef_kelime:
            tahmin = hedef_kelime

if tahmin == hedef_kelime:
    print("Tebrikler! Kelimeyi buldunuz!")
else:
    print(f"Oyun bitti! Kelime: {hedef_kelime}")

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: Taş-kağıt-makas oyunu yapın.

Alıştırma 2: Basit hesap makinesi yapın (işlemler bitene kadar devam etsin).

Alıştırma 3: Kelime uzunluğu tahmin oyunu yapın.

Alıştırma 4: Sayı çiftleri toplama oyunu yapın.

Alıştırma 5: Basit şans oyunu (zar atma simülasyonu) yapın.

Genel Pratik Projeleri

Proje 1: Gelişmiş ATM Simülasyonu

Bakiye görme, para yatırma, para çekme, işlem geçmişi özeti sunan ATM programı yazın.

Proje 2: Öğrenci Not Sistemi

Öğrenci bilgilerini alıp not girişi yapan ve ortalama hesaplayan sistem yazın.

Proje 3: Basit Metin Editörü

Metin girme, karakter/kelime sayma, arama ve değiştirme fonksiyonları olan program yazın.

Proje 4: Kişisel Finans Takipçisi

Gelir-gider takibi yapan, toplam hesaplayan ve rapor sunan program yazın.

Proje 5: Quiz Uygulaması

Sorular soran, doğru/yanlış sayısını tutan ve skor gösteren quiz programı yazın.

While vs For Döngüleri - Ne Zaman Hangisini Kullanmalı?

While Döngüsü Tercih Edilir:

  • Kaç kez tekrar edeceği bilinmeyen durumlar
  • Kullanıcı girdisine bağlı kontrol
  • Koşula bağlı çalışma gereken durumlar
  • Sonsuz döngü gerektiğinde
  • Oyun döngüleri ve menü sistemleri

For Döngüsü Tercih Edilir:

  • Belirli sayıda tekrar gerektiğinde
  • Koleksiyonları (string, range) dolaşırken
  • İndeks bazlı işlemlerde
  • Matematiksel seriler için

Özet

Bu rehberde Python while döngülerini primitif veri tipleri ile nasıl kullanacağınızı öğrendiniz:

  • Temel sayma: Koşula bağlı sayma işlemleri
  • Kullanıcı kontrolü: Girdi alma ve doğrulama
  • String işlemleri: Karakter bazlı string işleme
  • Matematik: Döngülerle matematiksel hesaplamalar
  • İç içe döngüler: Karmaşık desenler ve tablolar
  • Koşullu kontrol: Çoklu koşul yönetimi
  • ASCII işlemleri: Karakter kodları ile çalışma
  • Oyun uygulamaları: Eğlenceli pratik örnekler

ÖNEMLİ: While döngülerinde her zaman sonsuz döngüye girmemeye dikkat edin ve koşulu değiştirecek kodları unutmayın!

Her bölümdeki pratik alıştırmaları yaparak konuları pekiştirin ve projelerle gerçek uygulamalar geliştirin.

Released under the MIT License.

Copyright © 2024 Python Programlama Kursu