Python if, elif, else - Temel Kontrol Yapıları
Giriş
Bu derste Python'da program akışını kontrol etmek için kullanılan temel yapıları öğreneceğiz: if, elif ve else ifadeleri. Bu yapılar sayesinde programlarımız farklı durumlara göre farklı davranışlar sergileyebilir.
Temel Veri Tipleri
Önce kontrol yapılarında kullanacağımız temel veri tiplerini hatırlayalım:
Sayısal Veri Tipleri
python
# Integer (Tam sayılar)
yas = 25
ogrenci_sayisi = 30
sıcaklık = -5
# Float (Ondalıklı sayılar)
boy = 1.75
agırlık = 68.5
ortalama = 85.7
String (Metin)
python
ad = "Ahmet"
soyad = 'Yılmaz'
mesaj = """Bu çok satırlı
bir metindir"""
Boolean (Mantıksal)
python
dogru = True
yanlış = False
Aritmetik Operatörler
python
a = 10
b = 3
toplama = a + b # 13
çıkarma = a - b # 7
çarpma = a * b # 30
bölme = a / b # 3.333...
tam_bölme = a // b # 3
mod = a % b # 1
üs = a ** b # 1000
Mantıksal Operatörler
python
x = True
y = False
# and operatörü - her iki koşul da doğru olmalı
sonuç1 = x and y # False
# or operatörü - en az bir koşul doğru olmalı
sonuç2 = x or y # True
# not operatörü - değeri tersine çevirir
sonuç3 = not x # False
sonuç4 = not y # True
Karşılaştırma Operatörleri
python
a = 10
b = 5
eşit = a == b # False
eşit_değil = a != b # True
büyük = a > b # True
küçük = a < b # False
büyük_eşit = a >= b # True
küçük_eşit = a <= b # False
if Yapısı
Basit if
python
yas = 18
if yas >= 18:
print("Reşitsiniz")
print("Oy kullanabilirsiniz")
if-else Yapısı
python
sıcaklık = 25
if sıcaklık > 30:
print("Hava çok sıcak!")
print("Bol su için")
else:
print("Hava sıcak değil")
print("Normal kıyafet giyebilirsiniz")
if-elif-else Yapısı
python
not_değeri = 85
if not_değeri >= 90:
print("AA - Mükemmel!")
elif not_değeri >= 80:
print("BA - Çok iyi!")
elif not_değeri >= 70:
print("BB - İyi")
elif not_değeri >= 60:
print("CB - Orta")
else:
print("FF - Başarısız")
Detaylı Örnekler
Yaş Grupları
python
yas = 25
if yas < 13:
kategori = "Çocuk"
elif yas < 20:
kategori = "Ergen"
elif yas < 65:
kategori = "Yetişkin"
else:
kategori = "Yaşlı"
print(f"{yas} yaşındasınız, {kategori} kategorisindesiniz")
Hava Durumu Değerlendirmesi
python
sıcaklık = 28
nem_oranı = 70
if sıcaklık > 35:
if nem_oranı > 80:
print("Çok sıcak ve nemli! Dikkatli olun")
else:
print("Çok sıcak ama nem düşük")
elif sıcaklık > 25:
if nem_oranı > 70:
print("Sıcak ve nemli")
else:
print("Güzel hava")
elif sıcaklık > 15:
print("Ilık hava")
elif sıcaklık > 5:
print("Serin hava")
else:
print("Soğuk hava")
Basit Hesap Makinesi
python
sayı1 = 10
sayı2 = 5
işlem = "+"
if işlem == "+":
sonuç = sayı1 + sayı2
print(f"{sayı1} + {sayı2} = {sonuç}")
elif işlem == "-":
sonuç = sayı1 - sayı2
print(f"{sayı1} - {sayı2} = {sonuç}")
elif işlem == "*":
sonuç = sayı1 * sayı2
print(f"{sayı1} * {sayı2} = {sonuç}")
elif işlem == "/":
if sayı2 != 0:
sonuç = sayı1 / sayı2
print(f"{sayı1} / {sayı2} = {sonuç}")
else:
print("Sıfıra bölme hatası!")
else:
print("Geçersiz işlem")
Şifre Kontrolü
python
doğru_şifre = "1234"
girilen_şifre = "1234"
if girilen_şifre == doğru_şifre:
print("Giriş başarılı!")
print("Hoş geldiniz")
else:
print("Yanlış şifre!")
print("Lütfen tekrar deneyin")
Vücut Kitle İndeksi
python
kilo = 70
boy = 1.75
bmi = kilo / (boy ** 2)
if bmi < 18.5:
kategori = "Zayıf"
elif bmi < 25:
kategori = "Normal"
elif bmi < 30:
kategori = "Fazla kilolu"
else:
kategori = "Obez"
print(f"VKİ: {bmi:.1f}")
print(f"Kategori: {kategori}")
Çift/Tek Sayı Kontrolü
python
sayı = 7
if sayı % 2 == 0:
print(f"{sayı} çift sayıdır")
else:
print(f"{sayı} tek sayıdır")
Pozitif/Negatif/Sıfır Kontrolü
python
sayı = -5
if sayı > 0:
print("Pozitif sayı")
elif sayı < 0:
print("Negatif sayı")
else:
print("Sıfır")
Kredi Değerlendirmesi
python
yas = 25
gelir = 5000
kredi_geçmişi = True
if yas >= 18:
if gelir >= 3000:
if kredi_geçmişi:
print("Kredi onaylandı!")
else:
print("Kredi geçmişi yetersiz")
else:
print("Gelir yetersiz")
else:
print("Yaş yetersiz")
Pratik Alıştırmalar
Alıştırma 1: Not Değerlendirmesi
python
# Kullanıcıdan bir not alın (0-100 arası)
# Bu nota göre harf notu verin:
# 90-100: AA
# 80-89: BA
# 70-79: BB
# 60-69: CB
# 0-59: FF
not_puani = 85 # Bu değeri değiştirerek test edin
# Kodunuzu buraya yazın
Alıştırma 2: Haftanın Günü
python
# 1-7 arası bir sayı alın
# Bu sayıya göre haftanın gününü yazdırın:
# 1: Pazartesi, 2: Salı, 3: Çarşamba, 4: Perşembe
# 5: Cuma, 6: Cumartesi, 7: Pazar
gün_sayısı = 3 # Bu değeri değiştirerek test edin
# Kodunuzu buraya yazın
Alıştırma 3: Üçgen Türü
python
# Üç kenar uzunluğu verildiğinde üçgen türünü belirleyin
# Eşkenar: Tüm kenarlar eşit
# İkizkenar: İki kenar eşit
# Çeşitkenar: Tüm kenarlar farklı
a = 5
b = 5
c = 5
# Kodunuzu buraya yazın
Alıştırma 4: Basit Hesap Makinesi
python
# İki sayı ve bir işlem operatörü verildiğinde sonucu hesaplayın
# Desteklenen işlemler: +, -, *, /
sayı1 = 10
sayı2 = 3
işlem = "*"
# Kodunuzu buraya yazın
Alıştırma 5: Mevsim Belirleme
python
# Ay numarası verildiğinde hangi mevsimde olduğunu belirleyin
# İlkbahar: 3, 4, 5
# Yaz: 6, 7, 8
# Sonbahar: 9, 10, 11
# Kış: 12, 1, 2
ay = 7 # Bu değeri değiştirerek test edin
# Kodunuzu buraya yazın
Ödevler
Ödev 1: Yaş Kategorisi ve Aktivite Önerisi
Bir kişinin yaşını alın ve şu kategorilere göre aktivite önerisi verin:
- 0-2: Bebek (Emekleme ve oyun)
- 3-5: Okul öncesi (Anaokulu aktiviteleri)
- 6-12: Çocuk (Spor ve sanat)
- 13-17: Ergen (Arkadaşlarla aktiviteler)
- 18-25: Genç yetişkin (Üniversite ve kariyer)
- 26-64: Yetişkin (İş ve aile)
- 65+: Yaşlı (Hobi ve dinlenme)
Ödev 2: Basit ATM Sistemi
Kullanıcının hesabında 1000 TL olduğunu varsayın. Kullanıcıdan işlem seçmesini isteyin:
- 1: Para çekme
- 2: Para yatırma
- 3: Bakiye sorgulama
- 4: Çıkış
Para çekme işleminde yeterli bakiye kontrolü yapın.
Ödev 3: Hava Durumu ve Kıyafet Önerisi
Sıcaklık ve hava durumunu (güneşli, yağmurlu, karlı) alın ve uygun kıyafet önerisi verin. Örneğin:
- 30°C, güneşli → "Şort ve t-shirt giyin, şapka takın"
- 5°C, karlı → "Kalın mont, eldiven ve bere giyin"
Ödev 4: Basit Quiz Sistemi
3 soruluk bir quiz oluşturun. Her soru için doğru cevabı kontrol edin ve toplam puanı hesaplayın:
- Her doğru cevap: 10 puan
- Yanlış cevap: 0 puan
- Sonuçta puanı değerlendirin:
- 30 puan: Mükemmel
- 20-29 puan: İyi
- 10-19 puan: Orta
- 0-9 puan: Geliştirilmeli
Ödev 5: Basit Oyun: Sayı Tahmin
Bilgisayar 1-100 arası rastgele bir sayı seçsin. Kullanıcıdan tahmin alın ve:
- Tahmin doğruysa: "Tebrikler! X denemede buldunuz"
- Tahmin küçükse: "Daha büyük bir sayı girin"
- Tahmin büyükse: "Daha küçük bir sayı girin"
Maksimum 10 deneme hakkı verin.
Özet
Bu derste öğrendiklerimiz:
if,elif,elseyapılarını kullanarak koşullu işlemler yapabiliriz- Aritmetik operatörlerle matematiksel işlemler gerçekleştirebiliriz
- Mantıksal operatörlerle karmaşık koşullar oluşturabiliriz
- Karşılaştırma operatörleriyle değerleri karşılaştırabiliriz
- İç içe if yapılarıyla daha detaylı kontroller yapabiliriz
Bu temel yapılar, Python programlamanın en önemli yapı taşlarıdır ve neredeyse her programda kullanılır.