Python String İşlemleri - Detaylı Rehber

Giriş

Bu derste Python'da string (metin) veri tipini detaylı olarak öğreneceğiz. Stringler, programlamada en çok kullanılan veri tiplerinden biridir ve Python'da çok güçlü metodlara sahiptir. Index mantığını iyice anlayarak, en çok kullanılan string metodlarını öğreneceğiz.

String Nedir?

String, karakterlerden oluşan sıralı (sequence) bir veri yapısıdır. Python'da stringler immutable (değiştirilemez) veri tipleridir.

python

# String oluşturma yöntemleri
metin1 = "Merhaba Dünya"
metin2 = 'Python Programlama'
metin3 = """Çok satırlı
string örneği"""
metin4 = str(123)  # Sayıyı string'e çevirme

print(f"metin1: {metin1}")
print(f"metin2: {metin2}")
print(f"metin3: {metin3}")
print(f"metin4: {metin4}")
print(f"metin4 tipi: {type(metin4)}")  # <class 'str'>

Index Mantığı - Temel Kavram

Index Nedir?

Index, string içindeki karakterlerin pozisyon numarasıdır. Python'da indexleme 0'dan başlar.

python

metin = "Python"
# Index:  012345

print(metin[0])  # 'P' (ilk karakter)
print(metin[1])  # 'y'
print(metin[2])  # 't'
print(metin[3])  # 'h'
print(metin[4])  # 'o'
print(metin[5])  # 'n' (son karakter)

Negatif Index

Python'da negatif index kullanarak sondan başlayarak karakterlere erişebiliriz:

python

metin = "Python"
# Pozitif index: 0  1  2  3  4  5
# Negatif index: -6 -5 -4 -3 -2 -1

print(metin[-1])  # 'n' (son karakter)
print(metin[-2])  # 'o'
print(metin[-3])  # 'h'
print(metin[-4])  # 't'
print(metin[-5])  # 'y'
print(metin[-6])  # 'P' (ilk karakter)

Index Hatası

Var olmayan bir indexe erişmeye çalışırsak IndexError alırız:

python

metin = "Python"
# print(metin[6])  # IndexError: string index out of range
# print(metin[-7]) # IndexError: string index out of range

# Güvenli erişim için kontrol
if len(metin) > 6:
    print(metin[6])
else:
    print("Bu index mevcut değil!")

String Uzunluğu

len() fonksiyonu ile string'in uzunluğunu öğrenebiliriz:

python

metin = "Python Programlama"
uzunluk = len(metin)
print(f"'{metin}' string'inin uzunluğu: {uzunluk}")

# Boş string
bos_string = ""
print(f"Boş string uzunluğu: {len(bos_string)}")  # 0

String Slicing (Dilimleme)

Slicing, string'in belirli bir kısmını almamızı sağlar. Format: string[başlangıç:bitiş:adım]

Temel Slicing

python

metin = "Python Programlama"

# Temel slicing
print(metin[0:6])      # "Python" (0'dan 6'ya kadar, 6 dahil değil)
print(metin[7:18])     # "Programlama"
print(metin[:6])       # "Python" (baştan 6'ya kadar)
print(metin[7:])       # "Programlama" (7'den sona kadar)
print(metin[:])        # "Python Programlama" (tamamı)

# Tek karakter alma
print(metin[0])        # "P"
print(metin[1])        # "y"

Negatif Index ile Slicing

python

metin = "Python Programlama"

# Negatif index ile slicing
print(metin[-11:])     # "Programlama" (sondan 11 karakter)
print(metin[:-11])     # "Python " (sondan 11 karakter hariç)
print(metin[-18:-12])  # "Python" (sondan 18'den 12'ye kadar)
print(metin[-6:])      # "Python" (sondan 6 karakter)

Adım (Step) Kullanımı

python

metin = "Python Programlama"

# Adım kullanımı
print(metin[::2])      # "Pto rgamlaa" (2'şer atlayarak)
print(metin[1::2])     # "yhnPorma" (1'den başlayarak 2'şer atlayarak)
print(metin[::3])      # "Ph rgaa" (3'er atlayarak)
print(metin[::4])      # "P rga" (4'er atlayarak)

# Negatif adım (tersten)
print(metin[::-1])     # "amalmargoP nohtyP" (tersten)
print(metin[::-2])     # "aalgro nhP" (tersten 2'şer atlayarak)

Pratik Slicing Örnekleri

python

metin = "Python Programlama Dili"

# İlk kelimeyi al
ilk_kelime = metin[:6]
print(f"İlk kelime: {ilk_kelime}")  # Python

# Son kelimeyi al
son_kelime = metin[-4:]
print(f"Son kelime: {son_kelime}")  # Dili

# Ortadaki kelimeyi al
orta_kelime = metin[7:18]
print(f"Orta kelime: {orta_kelime}")  # Programlama

# Her kelimenin ilk harfini al
ilk_harfler = metin[0] + metin[7] + metin[19]
print(f"İlk harfler: {ilk_harfler}")  # PPD

En Çok Kullanılan String Metodları

1. Büyük/Küçük Harf Dönüşümleri

python

metin = "Python Programlama"

print(metin.upper())        # "PYTHON PROGRAMLAMA"
print(metin.lower())        # "python programlama"
print(metin.title())        # "Python Programlama"
print(metin.capitalize())   # "Python programlama"
print(metin.swapcase())     # "pYTHON pROGRAMLAMA"

# Pratik örnek
isim = "ali veli"
buyuk_isim = isim.title()
print(buyuk_isim)  # "Ali Veli"

2. Arama Metodları

find() ve index()

python

metin = "Python programlama dili çok güçlüdür"

# find() - karakter/kelime arama (bulamazsa -1 döner)
print(metin.find("programlama"))    # 7
print(metin.find("Java"))           # -1 (bulunamadı)
print(metin.find("a", 10))          # 10'dan sonra "a" ara
print(metin.find("a", 10, 20))      # 10-20 arasında "a" ara

# index() - karakter/kelime arama (bulamazsa hata verir)
print(metin.index("programlama"))   # 7
# print(metin.index("Java"))        # ValueError

# Güvenli arama
def guvenli_ara(metin, aranan):
    pozisyon = metin.find(aranan)
    if pozisyon != -1:
        return f"'{aranan}' {pozisyon}. pozisyonda bulundu"
    else:
        return f"'{aranan}' bulunamadı"

print(guvenli_ara(metin, "programlama"))
print(guvenli_ara(metin, "Java"))

count() - Sayma

python

metin = "Python programlama dili çok güçlüdür"

# count() - kaç kez geçtiğini sayma
print(metin.count("a"))             # 3
print(metin.count("programlama"))   # 1
print(metin.count("o"))             # 4
print(metin.count("x"))             # 0

# Belirli aralıkta sayma
print(metin.count("a", 0, 10))      # 0-10 arasında "a" sayısı
print(metin.count("o", 10, 20))     # 10-20 arasında "o" sayısı

3. Değiştirme Metodları

replace() - Değiştirme

python

metin = "Python programlama dili çok güçlüdür"

# Basit değiştirme
yeni_metin = metin.replace("Python", "Java")
print(yeni_metin)                   # "Java programlama dili çok güçlüdür"

# Birden fazla değiştirme
metin2 = "Python Python Python"
yeni_metin2 = metin2.replace("Python", "Java", 2)  # Sadece ilk 2'sini değiştir
print(yeni_metin2)                  # "Java Java Python"

# Karakter değiştirme
metin3 = "Python"
yeni_metin3 = metin3.replace("o", "0")
print(yeni_metin3)                  # "Pyth0n"

# Pratik örnek - Şifreleme
def basit_sifrele(metin):
    sifreli = metin.replace("a", "@")
    sifreli = sifreli.replace("e", "3")
    sifreli = sifreli.replace("i", "1")
    sifreli = sifreli.replace("o", "0")
    return sifreli

print(basit_sifrele("merhaba"))     # "m3rh@b@"

4. Boşluk ve Karakter Temizleme

python

metin = "  Python Programlama  "

print(f"Orijinal: '{metin}'")
print(f"strip(): '{metin.strip()}'")           # Başından ve sonundan boşlukları temizle
print(f"lstrip(): '{metin.lstrip()}'")         # Sadece başından boşlukları temizle
print(f"rstrip(): '{metin.rstrip()}'")         # Sadece sonundan boşlukları temizle

# Belirli karakterleri temizleme
metin2 = "***Python***"
print(f"Orijinal: '{metin2}'")
print(f"strip('*'): '{metin2.strip('*')}'")    # "*" karakterlerini temizle

metin3 = "...Python..."
print(f"strip('.'): '{metin3.strip('.')}'")    # "." karakterlerini temizle

# Pratik örnek - Kullanıcı girdisi temizleme
def temizle_girdi(girdi):
    return girdi.strip().lower()

kullanici_girdi = "  PYTHON  "
temiz_girdi = temizle_girdi(kullanici_girdi)
print(f"Temizlenmiş: '{temiz_girdi}'")  # 'python'

5. Bölme ve Birleştirme

split() - Bölme

python

# Boşluklara göre bölme
cumle = "Python programlama dili"
kelimeler = cumle.split()
print(kelimeler)  # ['Python', 'programlama', 'dili']

# Belirli karaktere göre bölme
veriler = "Ali,25,İstanbul"
kisiler = veriler.split(",")
print(kisiler)  # ['Ali', '25', 'İstanbul']

# Maksimum bölme sayısı
metin = "Python:Java:C++:JavaScript"
diller = metin.split(":", 2)  # Sadece ilk 2 ":" karakterine göre böl
print(diller)  # ['Python', 'Java', 'C++:JavaScript']

# Satır sonlarına göre bölme
cok_satirli = """Python
Java
C++"""
satirlar = cok_satirli.splitlines()
print(satirlar)  # ['Python', 'Java', 'C++']

join() - Birleştirme

python

# Liste elemanlarını birleştirme
kelimeler = ['Python', 'programlama', 'dili']
cumle = " ".join(kelimeler)
print(cumle)  # "Python programlama dili"

# Farklı ayraçlarla birleştirme
sayilar = ['1', '2', '3', '4', '5']
print("-".join(sayilar))  # "1-2-3-4-5"
print("".join(sayilar))   # "12345"
print(" | ".join(sayilar))  # "1 | 2 | 3 | 4 | 5"

# Karakter listesini birleştirme
karakterler = ['P', 'y', 't', 'h', 'o', 'n']
kelime = "".join(karakterler)
print(kelime)  # "Python"

# Pratik örnek - CSV formatı
def liste_to_csv(liste):
    return ",".join([str(eleman) for eleman in liste])

sayilar = [1, 2, 3, 4, 5]
csv_format = liste_to_csv(sayilar)
print(csv_format)  # "1,2,3,4,5"

6. Kontrol Metodları

python

# Temel kontrol metodları
metin1 = "Python123"
metin2 = "PYTHON"
metin3 = "python"
metin4 = "12345"
metin5 = "Python Programlama"
metin6 = ""
metin7 = "   "

print(f"'{metin1}' isalpha(): {metin1.isalpha()}")        # False (rakam var)
print(f"'{metin2}' isalpha(): {metin2.isalpha()}")        # True
print(f"'{metin3}' islower(): {metin3.islower()}")        # True
print(f"'{metin2}' isupper(): {metin2.isupper()}")        # True
print(f"'{metin4}' isdigit(): {metin4.isdigit()}")        # True
print(f"'{metin5}' istitle(): {metin5.istitle()}")        # True
print(f"'{metin6}' isspace(): {metin6.isspace()}")        # False
print(f"'{metin7}' isspace(): {metin7.isspace()}")        # True
print(f"'{metin1}' isalnum(): {metin1.isalnum()}")        # True (harf ve rakam)

# Pratik örnek - Şifre kontrolü
def sifre_kontrol(sifre):
    if len(sifre) < 8:
        return "Şifre en az 8 karakter olmalı"
    elif not any(harf.isupper() for harf in sifre):
        return "Şifre en az bir büyük harf içermeli"
    elif not any(harf.islower() for harf in sifre):
        return "Şifre en az bir küçük harf içermeli"
    elif not any(harf.isdigit() for harf in sifre):
        return "Şifre en az bir rakam içermeli"
    else:
        return "Şifre geçerli"

print(sifre_kontrol("python"))      # Şifre en az 8 karakter olmalı
print(sifre_kontrol("Python123"))   # Şifre geçerli

Pratik String Örnekleri

1. Palindrom Kontrolü

python

def palindrom_mu(kelime):
    # Büyük/küçük harf duyarlılığını kaldır
    kelime = kelime.lower()
    # Sadece harfleri al
    temiz_kelime = ""
    for karakter in kelime:
        if karakter.isalpha():
            temiz_kelime += karakter
    
    # Tersten kontrol et
    return temiz_kelime == temiz_kelime[::-1]

# Test
print(palindrom_mu("radar"))        # True
print(palindrom_mu("Python"))       # False
print(palindrom_mu("A man a plan a canal Panama"))  # True
print(palindrom_mu("12321"))        # True

2. Kelime Sayma

python

def kelime_say(cumle):
    # Boşluklara göre böl
    kelimeler = cumle.split()
    return len(kelimeler)

def detayli_kelime_analizi(cumle):
    kelimeler = cumle.split()
    return {
        'toplam_kelime': len(kelimeler),
        'en_uzun_kelime': max(kelimeler, key=len) if kelimeler else "",
        'en_kisa_kelime': min(kelimeler, key=len) if kelimeler else "",
        'ortalama_uzunluk': sum(len(kelime) for kelime in kelimeler) / len(kelimeler) if kelimeler else 0
    }

# Test
cumle = "Python programlama dili çok güçlüdür"
print(f"'{cumle}' cümlesinde {kelime_say(cumle)} kelime var")

analiz = detayli_kelime_analizi(cumle)
for key, value in analiz.items():
    print(f"{key}: {value}")

3. Karakter Frekans Analizi

python

def karakter_frekansi(metin):
    frekans = {}
    for karakter in metin.lower():
        if karakter.isalpha():
            if karakter in frekans:
                frekans[karakter] += 1
            else:
                frekans[karakter] = 1
    return frekans

def en_cok_gecen_karakter(metin):
    frekans = karakter_frekansi(metin)
    if frekans:
        en_cok = max(frekans.items(), key=lambda x: x[1])
        return en_cok
    return None

# Test
metin = "Python programlama"
frekans = karakter_frekansi(metin)
print("Karakter frekansları:")
for harf, sayi in sorted(frekans.items()):
    print(f"'{harf}': {sayi}")

en_cok = en_cok_gecen_karakter(metin)
if en_cok:
    print(f"En çok geçen karakter: '{en_cok[0]}' ({en_cok[1]} kez)")

4. String Şifreleme

python

def caesar_sifrele(metin, kaydirma):
    sonuc = ""
    for karakter in metin:
        if karakter.isalpha():
            # Büyük harf kontrolü
            if karakter.isupper():
                yeni_ascii = ord('A') + (ord(karakter) - ord('A') + kaydirma) % 26
            else:
                yeni_ascii = ord('a') + (ord(karakter) - ord('a') + kaydirma) % 26
            sonuc += chr(yeni_ascii)
        else:
            sonuc += karakter
    return sonuc

def caesar_coz(metin, kaydirma):
    return caesar_sifrele(metin, -kaydirma)

# Test
orijinal = "Hello World!"
sifreli = caesar_sifrele(orijinal, 3)
cozulmus = caesar_coz(sifreli, 3)

print(f"Orijinal: {orijinal}")
print(f"Şifreli: {sifreli}")
print(f"Çözülmüş: {cozulmus}")

5. Email Formatı Kontrolü

python

def email_kontrol(email):
    # Basit email kontrolü
    if '@' not in email or '.' not in email:
        return False
    
    # @ işaretinden önce ve sonra karakter olmalı
    parcalar = email.split('@')
    if len(parcalar) != 2:
        return False
    
    kullanici_adi, domain = parcalar
    
    if len(kullanici_adi) < 1 or len(domain) < 1:
        return False
    
    # Domain'de en az bir nokta olmalı
    if '.' not in domain:
        return False
    
    return True

# Test
emails = ["test@example.com", "invalid-email", "user@domain", "@domain.com", "user@.com"]
for email in emails:
    print(f"'{email}': {'Geçerli' if email_kontrol(email) else 'Geçersiz'}")

Pratik Alıştırmalar

Alıştırma 1: Bir string'deki sesli harf sayısını bulan fonksiyon yazın.

python

def sesli_harf_say(metin):
    sesli_harfler = "aeıioöuüAEIİOÖUÜ"
    sayac = 0
    for karakter in metin:
        if karakter in sesli_harfler:
            sayac += 1
    return sayac

# Test
print(sesli_harf_say("Python programlama"))  # 5

Alıştırma 2: String'i tersten yazdıran fonksiyon yazın.

python

def ters_yazdir(metin):
    return metin[::-1]

# Test
print(ters_yazdir("Python"))  # nohtyP

Alıştırma 3: İki string'in anagram olup olmadığını kontrol eden fonksiyon yazın.

python

def anagram_mu(str1, str2):
    # Büyük/küçük harf duyarlılığını kaldır ve sırala
    return sorted(str1.lower()) == sorted(str2.lower())

# Test
print(anagram_mu("listen", "silent"))  # True
print(anagram_mu("python", "java"))    # False

Alıştırma 4: String'den sadece rakamları çıkaran fonksiyon yazın.

python

def rakamlari_cikar(metin):
    return ''.join(karakter for karakter in metin if karakter.isdigit())

# Test
print(rakamlari_cikar("Python123Programlama456"))  # 123456

Alıştırma 5: String'deki her kelimenin ilk harfini büyük yapan fonksiyon yazın.

python

def baslik_formatla(metin):
    return metin.title()

# Test
print(baslik_formatla("python programlama dili"))  # Python Programlama Dili

İleri Seviye String İşlemleri

Regular Expression (Regex) Temelleri

python

import re

# Basit regex örnekleri
metin = "Python 3.9 ve Python 2.7"

# Sayıları bul
sayilar = re.findall(r'\d+', metin)
print(sayilar)  # ['3', '9', '2', '7']

# Python versiyonlarını bul
versiyonlar = re.findall(r'Python \d+\.\d+', metin)
print(versiyonlar)  # ['Python 3.9', 'Python 2.7']

# Email kontrolü (regex ile)
def email_kontrol_regex(email):
    pattern = r'^[a-zA-Z0-9._%+-]+@[a-zA-Z0-9.-]+\.[a-zA-Z]{2,}$'
    return re.match(pattern, email) is not None

# Test
print(email_kontrol_regex("test@example.com"))  # True
print(email_kontrol_regex("invalid-email"))     # False

String Formatlama

python

# f-string (Python 3.6+)
isim = "Ali"
yas = 25
print(f"{isim} {yas} yaşında")

# format() metodu
print("{} {} yaşında".format(isim, yas))

# % operatörü (eski stil)
print("%s %d yaşında" % (isim, yas))

# Pratik örnek
def kisi_bilgisi(isim, yas, sehir):
    return f"Adı: {isim}, Yaşı: {yas}, Şehri: {sehir}"

print(kisi_bilgisi("Ali", 25, "İstanbul"))

Genel Pratik Projeleri

Proje 1: Basit Metin Editörü

Metin girme ve düzenleme
Kelime/karakter sayma
Arama ve değiştirme
Büyük/küçük harf dönüştürme

Proje 2: Şifreleme Uygulaması

Caesar şifreleme
Vigenère şifreleme
Şifre çözme

Proje 3: Metin Analiz Aracı

Kelime frekans analizi
Karakter istatistikleri
Okunabilirlik skoru

Proje 4: Dosya İşleme Sistemi

Dosya içeriğini okuma
Metin analizi
Rapor oluşturma

Proje 5: Veri Doğrulama Sistemi

Email format kontrolü
Telefon numarası kontrolü
TC kimlik kontrolü

Özet

Bu rehberde Python'da string işlemleri hakkında detaylı bilgi edindiniz:

Temel Kavramlar:

Index mantığı: 0'dan başlayan pozisyon numaraları
Negatif index: Sondan başlayarak erişim
Slicing: Belirli kısımları alma
Immutable: Stringler değiştirilemez

En Çok Kullanılan Metodlar:

Büyük/küçük harf: upper(), lower(), title(), capitalize()
Arama: find(), index(), count()
Değiştirme: replace()
Temizleme: strip(), lstrip(), rstrip()
Bölme/Birleştirme: split(), join()
Kontrol: isalpha(), isdigit(), isupper(), islower()

Pratik Uygulamalar:

Palindrom kontrolü
Kelime sayma
Karakter frekans analizi
String şifreleme
Email format kontrolü

ÖNEMLİ: Index mantığını iyice anlayın - 0'dan başlar ve negatif indexler sondan başlar!

Her bölümdeki pratik alıştırmaları yaparak konuları pekiştirin ve projelerle gerçek uygulamalar geliştirin.

Python String İşlemleri - Detaylı Rehber #

Giriş #

String Nedir? #

Index Mantığı - Temel Kavram #

Index Nedir? #

Negatif Index #

Index Hatası #

String Uzunluğu #

String Slicing (Dilimleme) #

Temel Slicing #

Negatif Index ile Slicing #

Adım (Step) Kullanımı #

Pratik Slicing Örnekleri #

En Çok Kullanılan String Metodları #

1. Büyük/Küçük Harf Dönüşümleri #

2. Arama Metodları #

find() ve index() #

count() - Sayma #

3. Değiştirme Metodları #

replace() - Değiştirme #

4. Boşluk ve Karakter Temizleme #

5. Bölme ve Birleştirme #

split() - Bölme #

join() - Birleştirme #

6. Kontrol Metodları #

Pratik String Örnekleri #

1. Palindrom Kontrolü #

2. Kelime Sayma #

3. Karakter Frekans Analizi #

4. String Şifreleme #

5. Email Formatı Kontrolü #

Pratik Alıştırmalar #

İleri Seviye String İşlemleri #

Regular Expression (Regex) Temelleri #

String Formatlama #

Genel Pratik Projeleri #

Proje 1: Basit Metin Editörü #

Proje 2: Şifreleme Uygulaması #

Proje 3: Metin Analiz Aracı #

Proje 4: Dosya İşleme Sistemi #

Proje 5: Veri Doğrulama Sistemi #

Özet #

Temel Kavramlar: #

En Çok Kullanılan Metodlar: #

Pratik Uygulamalar: #

Python String İşlemleri - Detaylı Rehber

Giriş

String Nedir?

Index Mantığı - Temel Kavram

Index Nedir?

Negatif Index

Index Hatası

String Uzunluğu

String Slicing (Dilimleme)

Temel Slicing

Negatif Index ile Slicing

Adım (Step) Kullanımı

Pratik Slicing Örnekleri

En Çok Kullanılan String Metodları

1. Büyük/Küçük Harf Dönüşümleri

2. Arama Metodları

find() ve index()

count() - Sayma

3. Değiştirme Metodları

replace() - Değiştirme

4. Boşluk ve Karakter Temizleme

5. Bölme ve Birleştirme

split() - Bölme

join() - Birleştirme

6. Kontrol Metodları

Pratik String Örnekleri

1. Palindrom Kontrolü

2. Kelime Sayma

3. Karakter Frekans Analizi

4. String Şifreleme

5. Email Formatı Kontrolü

Pratik Alıştırmalar

İleri Seviye String İşlemleri

Regular Expression (Regex) Temelleri

String Formatlama

Genel Pratik Projeleri

Proje 1: Basit Metin Editörü

Proje 2: Şifreleme Uygulaması

Proje 3: Metin Analiz Aracı

Proje 4: Dosya İşleme Sistemi

Proje 5: Veri Doğrulama Sistemi

Özet

Temel Kavramlar:

En Çok Kullanılan Metodlar:

Pratik Uygulamalar: